“ໄຕດຳ” ເປັນຊົນເຜົ່າທີມີວັດທະນະທຳ ທີ່ໂດດເດັ່ນອີກຢ່າງໜຶ່ງ ກໍຄື “ຊົງຜົມ” ເຊິ່ງເປັນເອກະລັກສະເພາະກຸ່ມ, ແມ່ຍິງຊົນເຜົ່າໄຕດຳ ຈະມີການຈົ່ງຜົມຕາມຊ່ວງອາຍຸ, ໂດຍວັດທະນະທຳ ການເຮັດຊົງຜົມນີ້ ໄດ້ສືບທອດກັນມາແຕ່ອະດີດ, ແຕ່ບາງຊົງຜົມກໍໄດ້ຫາຍໄປ ຍັງເຫຼືອແຕ່ບາງຊົງ ເຊິ່ງລັກສະນະຂອງການເກົ້າຜົມ ຈະບົງບອກເຖິງ ອາຍຸ ແລະ ສະຖານະພາບ ທາງສັງຄົມ ເຊິ່ງມີຊື່ເອີ້ນຕ່າງກັນ ດັ່ງນີ້:
- ຊົງເອື້ອມບ່າ ຫຼື ເອື້ອມໄຫຼ່: ເປັນການຈົ່ງຜົມຊົງທຳອິດ ຂອງແມ່ຍິງ ຊ່ວງອາຍຸປະມານ 14-15 ປີ.
- ຊົງສັບປີ້ນ: ແມ່ນຊົງຜົມສຳລັບແມ່ຍິງ ອາຍຸ 14-15 ປີ ທີ່ຈົ່ງຜົມຍາວ ແລ້ວຕະຫຼົບປາຍຜົມປັກຫວີໄວ້, ດ້ານຂ້າງແຜ່ອອກຄ້າຍວີ ຂັດດ້ວຍກິບ.
- ຊົງຈຸກຜົມ: ຊົງຜົມຂອງແມ່ຍິງອາຍຸ 15-16 ປີ ແບບດຽວກັບ “ສັບປີ້ນ” ແຕ່ເຮັດຜົມເປັນກະບັງໜ້າ ປາຍຜົມທາງຫຼັງ ເອົາໄວ້ເປຍຫຼືມັດຈຸກໄວ້ ບາງເທື່ອເອີ້ນ “ຈຸກນົກກະແລ”.
- ຊົງຂອດກະຕອກ: ຊົງຜົມແມ່ຍິງອາຍຸ 16-17 ປີ ຈົ່ງຜົມຍາວ, ລວບລວມຜົມ ແລ້ວມັດຜົມແບບເງື່ອນຕາຍ ເອົາປາຍຜົມໄວ້ເບື້ອງຂວາຂອງຫົວ.
- ຊົງຂອດຊອຍ: ຊົງຜົມແມ່ຍິງອາຍຸ 17-18 ປີ ຈົ່ງຜົມຍາວ ລວບລວມຜົມ ແລ້ວມັດຜົມແບບເງື່ອນຕາຍ (ເຊື່ອງປາຍຜົມໄວ້ທາງຫຼັງ) ແຕ່ເອົາປາຍຜົມໄວ້ເບື້ອງຊ້າຍເຮັດເປັນໂບ 2 ຂ້າງ, ສຽບຜົມໃຫ້ຢູ່ຊົງ ດ້ວຍປີ່ນ ຫຼື ໄມ້ຂັດເກົ້າ.
- ຊົງປັ້ນເກົ້າຊອຍ: ຊົງຜົມຂອງແມ່ຍິງອາຍຸ 19-20 ປີີ ຈົ່ງຜົມຍາວ, ມັດຜົມຄືມັດເນັກໄທຫູກະຕ່າຍ ປາຍຜົມອອກມາທາງຂວາຂອງຫົວ ປັກດ້ວຍປີ່ນປັກຜົມ.
- ຊົງປັ້ນເກົ້າຕ່ວງ: ແມ່ນຊົງຜົມແມ່ຍິງອາຍຸ 20 ປີຂຶ້ນໄປ (ຕາມປະເພນີແລ້ວແມ່ນສາມາດແຕ່ງງານໄດ້) ເຊິ່ງຈະເຮັດຊົງຜົມນີ້ໄປຕະຫຼອດ ເຖິງວ່າຈະແຕ່ງງານແລ້ວກໍຕາມ, ແຕ່ຕ້ອງຈົ່ງຜົມຍາວ ບາງຄົນຍາວເກືອບຮອດເຂົ່າ, ລວມຜົມມ້ວນເປັນກໍາ ໄວ້ທາງໜ້າ ແບບ “ປັ້ນເກົ້າຊອຍ” ແຕ່ບໍ່ເຮັດໃຫ້ປາຍຜົມອອກມາ, ຍິງສາວທີ່ມີຜົມຫຼາຍເປັນກຳໃຫຍ່ ຈະເຮັດໃຫ້ປັ້ນເກົ້ານັ້ນງາມ.
- ຊົງປັ້ນເກົ້າຕົກ: ແມ່ນຊົງຜົມສຳລັບ “ຍິງໝ້າຍ” ຫຼື ຜົວຕາຍ ແມ່ນຈະເຮັດຊົງຜົມນີ້ ໄຫວ້ທຸກໃຫ້ກັບຜົວ ຂະນະທີ່ສົບຍັງຢູ່ໃນເຮືອນ ຈະປ່ອຍຜົມລົງໝົດ ບໍ່ເກົ້າຜົມເລີຍ ແລະ ເອົາເຄື່ອງປະດັບອອກໝົດ, ແຕ່ເມື່ອສໍາເລັດພິທີ ເອົາຜີຂຶ້ນເຮືອນແລ້ວ ຕ້ອງໄວ້ທຸກ 1 ປີ, ຕ້ອງເຮັດຜົມຊົງປັ້ນເກົ້າຕົກ ຄືເຮັດໃຫ້ຜົມທີ່ເກົ້າຫ້ອຍຢູ່ຕົ້ນຄໍ ຖ້າຫາກບໍ່ເຜົາສົບຫຼາຍປີກໍຕ້ອງປັ້ນເກົ້າແບບເດີມ ໃນການກັບມາເຮັດປັ້ນເກົ້າໃໝ່ນີ້ ຕ້ອງໃຫ້ຍິງທີ່ມີເຮືອນ, ມີຄວາມສຸກ, ຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງ ມາເຮັດຜົມໃຫ້ ກຳນົດມື້ຕາມມັກ ລະຫວ່າງເຮັດຜົມຈະມີຄົນມາອວຍໄຊໃຫ້ພອນ.
ປະເພນີ ຂອງຊົນເຜົ່າໄຕ໋ດຳ ສະໄໝກ່ອນ ຖ້າແມ່ຍິງຄົນໃດ ຍັງເກົ້າຜົມບໍ່ໄດ້ ຈະບໍ່ໃຫ້ແຕ່ງງານ ຫຼື ຫ້າມກ່ຽວຂ້ອງກັນ ໃນເລື່ອງຂອງຊູ້ສາວ ກັບຊາຍໃດ (ສຳລັບ “ປັ້ນເກົ້າ” ແມ່ນໝາຍເຖິງ ການເກົ້າຜົມ).